واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
311
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
آنها ندارد . از اسامى رستاقها پيداست كه بيكنشين كنونى غزار و حتى درهء رود سنگگردك جزو ناحيهء كش بوده و حال آنكه شهر سنگگردك ، چنان كه ( در ص 188 ) ديديم در شمار بلاد صغانيان [ چغانيان ] ياد شده . محتملا رستاقهاى كشرود و سام در بخش علياى مسير كشكه - دريا قرار داشته . به احتمالى نام « ميان - كش » مربوط به رستاق شهر كش و اسم سرود بدان پهنهاى كه در دو طرف مسير رود اسرود يا سرود « 1 » امتداد داشته ، اطلاق مىشده . رستاق خزار بيش از همه اهميت داشته و شهرهاى سوبخ « 2 » و نوقد قريش و اسكيفغن ( يا اسكيفغن ) در اين رستاق قرار داشته . سوبخ ، به گفتهء استخرى « 3 » بر سر شاهراه نسف به بلخ ، به فاصلهء يك منزل از نسف و بنا به قول ابن حوقل « 4 » به فاصلهء دو فرسخ از كش ، قرار داشته . علىرغم عقيدهء دگويه [ دخويه ] رقم دومى بىشك خطاست و به جاى « دو فرسخ » بايد « دو منزل » خواند ، همچنانكه در تأليف استخرى نيز چنين است « 5 » . بدينقرار سوبخ را بايد در محل كنونى غزار ( همان املاى خزار درستتر به نظر مىرسد ) قرار داد . به گفتهء سمعانى فاصلهء ميان نسف و سوبخ شش فرسخ بوده . به قول استخرى « 6 » نوقد -
--> ( 1 ) - شكل اخير در يكى از نسخ خطى مقدسى ديده شده ( 282 ) ( 2 ) - به گفتهء سمعانى چنين است ( « متون » ص 59 ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « السوبخى » و ياقوت - « معجم » ، I I I ، 182 - ) ( 3 ) - استخرى ، 337 . ( 4 ) - ابن حوقل ، 403 . ( 5 ) - استخرى ، 343 . ( 6 ) - همانجا .